Wie zichzelf zorgvuldig gadeslaat, krijgt makkelijker in de gaten wie er ‘achter het stuur kruipt’. Zit angst achter het stuur? Dan beweeg je meestal ergens van weg: je wilt iets voorkomen of iets bezweren. Zit liefde achter het stuur? Dan ben je ergens naartoe op weg, en voel je je meestal ‘in the flow’.

De enneagramtypologie laat zien hoe je ‘in the flow’ kunt komen, en vooral ook wat er gebeurt als je uit ‘the flow’ raakt. Wat er in je en met je gebeurt als je onder druk komt te staan – hoe je ‘desintegreert’ – verloopt volgens het enneagrammodel per basistype in grote lijnen langs voorspelbare wegen…

Wie ben je als je onder druk komt te staan? Hoe gedraag je je als je onder stress komt te staan? Daar zit de informatie voor jezelf over jezelf. Jezelf vervolgens mild en zonder oordeel onder ogen kunnen zien ‘in stress-situaties’ geeft je veel informatie voor het verkennen van JeZelf. Tsja.. ga er maar aan staan… dat zonder oordeel… Dus: jezelf niet veroordelen vanwege het jezelf veroordelen, is ook al echt meegenomen.

Het hele idee is om tot ‘integratie’ – zoals zelfverwezenlijking in dit enneagramdenken heet – te komen. Het heet ‘integratie’ omdat het niet gaat om het verwerpen van lelijke trekjes en schaduwkanten. Het gaat erom ze onder ogen te zien en ze op te nemen in jezelf en vervolgens te transformeren naar een kwaliteit.

En zoals je je wellicht al realiseerde: al het lijden komt voort uit ‘identificatie’. Ook bij het enneagram gaat het er uiteindelijk om een bepaalde identificatie die samenhangt met jouw type los te laten. Lees hierover vooral de volgende bijdrage over ‘integratie en zelfactualisatie’ op dit blog.

Nu gaat het er eerst om te herkennen wat er gebeurt als je onder stress komt te staan, als je bezwijkt voor je basisangst. Wie bezwijkt voor zijn BasisAngst, zal proberen zijn BasisVerlangen vervuld te krijgen, stellen Riso en Hudson. De enneagrampersoonlijkheids-typologie onderscheidt drie triades: drie groepen van drie persoonlijkheidstypen.

  • De instinctieve triade bestaat uit de Acht, Negen en Eén
  • De gevoelstriade bestaat uit de Twee, Drie en Vier
  • De denktriade, tenslotte, bestaat uit de Vijf, Zes en Zeven

Alle triades dealen in de basis met één soort gevoel:

De triades laten zich ofwel in de basis leiden door primair woede, schaamte of angst. Uiteraard kennen mensen al deze gevoelens. Toch werkt er één primair, en werken de anderen secundair. De instinctieve triade (Acht, Negen en Eén) laat zich leiden door haar relatie tot woede. De gevoelstriade (Twee, Drie en Vier) laat zich leiden door schaamte. De denktriade (Vijf, Zes en Zeven) laat zich leiden door angst.

Als gesteld, wie bezwijkt voor zijn angsten, gaat proberen zijn BasisVerlangen te vervullen. Enen, bijvoorbeeld, trachten in balans te komen met alles. Enen willen ‘goed’ zijn en integriteit bezitten.

Riso en Hudson typeren elk basistype met kenmerkende omschrijvingen per niveau. Ze onderscheiden per type negen niveaus: drie gezonde niveaus, drie gemiddelde niveaus en drie ongezonde niveaus. Het laatste niveau in het ongezonde spectrum slaat op de totale instorting van de persoon in kwestie en het eerste niveau van het gezonde spectrum slaat op totale zelfverwerkelijking.

Komen Enen onder druk te staan dan veranderen de totaal gezonde Enen van ‘wijze realisten’, via ‘redelijke personen’ en ‘principiële leraren’ naar gemiddelde Enen die via ‘idealistische hervormers’, verworden tot ‘ordelievende personen’ en vervolgens ‘veroordelende perfectionisten’, om te verworden tot ongezonde Enen die ‘intolerante misantropen’ worden, en vervolgens afglijden tot ‘obsessieve hypocrieten’ om te eindigen als ‘straffende wrekers’ op het meest gedesintegreerde niveau.

Dat klinkt wellicht wat onheilsspellend. Het mooie van het werk van Riso en Hudson is juist dat zij via schema’s precies laten zien hoe de weg van integratie eruit kan zien. In de kern komt het erop neer identificatie met een bepaald zelfbeeld te herkennen en vervolgens los te laten.

Als je weet welk basistype jij bent, dan kun je in dit schema ontdekken welk verlangen jij primair zult proberen te vervullen zodra je onder druk komt te staan.

Wie wil ontdekken welk basistype zij of hij is, via de website van het Enneagram Institute kun je de RHETI-test doen en ontdekken welk basistype jij het meest waarschijnlijk bent. Je kunt ook contact opnemen met stichting KiK.

Gebruikte literatuur:

  • Don Richard Riso en Russ Hudson (2000 [1996]) Enneagram basisboek. De negen persoonlijkheidstypen in kaart gebracht (Becht Bloemendal) (vertaling door Hajo Geurink)
  • Don Richard Riso en Russ Hudson (2007) De wijsheid van het enneagram. Gids voor psychologische en spirituele groei voor de negen persoonlijkheidstypen door de auteurs van het Enneagram Basisboek (Altamira-Becht Haarlem) (vertaling door Hajo Geurink)