Als we ergens graag van wegkijken, dan zijn het wel onze ‘schaduwkanten’, onze lelijke trekjes. Toch is één van de wegen van persoonlijke en spirituele groei er juist één van in de spiegel durven kijken, én… te blijven kijken juist als het onaangenaam wordt.

De Canadese priester en psycholoog Jean Monbourquette schrijft hierover in Bevriend met je schaduw, je onbeminde zijde:

“Onze schaduw, dat is alles wat wij naar het onbewuste verdrongen hebben, uit schrik verworpen te worden door de mensen die in onze opvoeding een beslissende rol hebben gespeeld. Wij zijn bang geweest dat we hun genegenheid zouden verliezen (…). Om ‘niet uit hun gratie te vallen’ (…) hebben wij toen grote stukken van onszelf naar de vergeetputten van het onbewuste verwezen.” (p. 9)

Monbourquette onderstreept dat dit ‘wilde, onontgonnen element’ in ons schreeuwt om erkenning en erom vraagt ‘als rijkdom’ aangeboord te worden. De businesscoach Ninke van der Leck zou zeggen: ‘Your shit is your biggest hit’. Sterker nog, Monbourquette stelt dat we onszelf niet kennen als wij onze schaduwzijden niet kennen. Voor zowel psychologische, sociale, morele en spirituele ontwikkeling is in zijn optiek het erkennen en verkennen van de schaduw een must.

Ook de Amerikaanse boeddhistische non Pema Chödrön inspireert op het vlak van ‘jezelf onder ogen komen’. Ook zij benadrukt het helende karakter van stil durven staan bij juist je lelijke kanten. Met humor beschrijft ze haar eigen alledaagse ervaringen hierin. Openhartig deelt ze haar naargeestige trekjes en minder fraaie kanten om haar lezers te helpen ook hun mindere kanten onder ogen te (durven) zien. Zo schetst ze in Start Where You Are hoe ze na haar avondoefeningen tijdens een retraite naar de keukenruimte liep:

“I had been practicing all day, after which you might think I would be in a calm, saintly state of mind. But as I came out of my room and started to walk down the hall, I saw that in our serving area someone had left dirty dishes. I started to get really angry.” (p. 112)

‘Saintly state’? I think not! Terwijl ze op de vuile vaat afliep, voelde ze zich kwaad worden. Ze had een duidelijk idee bij wie die vaat had laten slingeren. Die ene retraite-deelneemster, die oh zo verlicht overkwam op de rest van de groep: Pema Chödrön was ervan overtuigd dat deze dame haar vaat had laten staan. Op afstand probeerde ze te lezen wiens naam er op het bord, de beker en het bestek stond. Dichterbij gekomen las ze op het kopje… “Pema”…. op het bord… “Pema”… op de vork… “Pema”… op het mes… “Pema”. Zij had zelf haar vuile vaat laten staan.

“Needless to say, that cut my trip considerably. It also stopped my mind.” (p. 113)

En dáár gaat het haar om. De momenten waar alles even ‘stopt’, waarin je adem even stokt, waarin jouw interne dialoog stilvalt, die momenten aan te grijpen en daarin langer te verblijven dan je gewoonlijk doet. Dat is volgens Pema Chödrön De Bedoeling. Zo kun je (onaangename) verrassingen leren gebruiken als cadeautjes. Je stapt bewust even uit het verhaal dat je jezelf vertelt, en je maakt contact met wat er in je leeft. In dit geval moest Chödrön echt even stil staan bij hoe zij één van haar retraite-genoten bekritiseerde in haar hoofd, en contact maken met de behoefte die onder die kritiek verscholen lag. Op die manier leer je jezelf goed kennen: 

‘It is healing to know all the ways that you’re sneaky, all the ways that you hide out, all the ways that you shut down, deny, close off, criticize people, all your weird little ways. You can know all that with some sense of humor and kindness. By knowing yourself, you’re coming to know humanness altogether.’ (p. 5)

Wie zijn lelijke kanten durft te zien, en eigenaar durft te zijn van die lelijke kanten, werkt aan een leven met een open hart dat niet het gevoel heeft gepantserd te hoeven worden. Wie zijn pantsers af kan leggen, maakt de weg vrij voor echt in het hier en nu zijn.

 

Gebruikte literatuur:

  • Pema Chödrön (2005 [1994]) Start where you are. How to accept yourself and others (Harper Collins, Londen)
  • Jean Monbourquette (2007 [2001]) Bevriend met je schaduw, je onbeminde zijde(Uitgeverij Kok, Kampen)

Verder lezen:

  • Debbie Ford (2009) Waarom goede mensen ook verkeerde dingen doen. Leven met je schaduwzijde (Archipel Uitgeverij)
  • Carl Jung (1938) Psychology and Religion: West and East (Princeton, Princeton University Press)
  • Carl Jung (1969) Modern Man in Search of a Soul (A Harvest Book, New York) 
  • C. Zweig en J. Abrams (red.) (1991) Meeting the Shadow. The Hidden Power of the Dark Side of Human Nature (Jeremy P. Tarcher, Los Angeles)